Czym jest autyzm?

Jest całościowym zaburzeniem rozwoju

Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju, objawiającym się nieprawidłowościami w trzech sferach: komunikacji, interakcji społecznych oraz schematycznych zainteresowań i aktywności. Objawy widoczne są już przed ukończeniem trzeciego roku życia. U dzieci z autyzmem zdolność do tworzenia relacji z otoczeniem i uczestniczenia w interakcjach społecznych jest ograniczona, w zachowaniu pojawia się sztywność oraz ograniczony repertuar aktywności, a umiejętności komunikacyjne są zaburzone.

Dziecko z autyzmem często nie reaguje adekwatnie na próby zainicjowania kontaktu, ma trudności z podtrzymaniem interakcji, nie dzieli się swoimi spostrzeżeniami czy zainteresowaniami, nie tworzy wspólnego pola uwagi.

Wśród rówieśników raczej trzyma się na uboczu, unikając styczności z innymi, często z powodu braku umiejętności do tworzenia bliskich relacji. Kontakt wzrokowy jest nieadekwatny – dziecko nie patrzy na drugą osobę lub wpatruje się w szczegóły twarzy.

Utrudniony kontakt wzrokowy i nieprawidłowe postrzeganie rzeczywistości wokół skutkuje trudnościami w naśladowaniu, a co za tym idzie – w nabywaniu różnych umiejętności. Dziecko często nie bawi się w zabawy typu „chowanego” lub „a- kuku”, wybiera natomiast zabawy stereotypowe, często niezrozumiałe dla rodzica. Widoczna jest koncentracja na niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów, jak np. wpatrywanie się w kręcące się koła, opukiwanie zabawek.

Rozwój mowy u dziecka z autyzmem jest najczęściej opóźniony, a pokazywanie paluszkiem najczęściej się nie pojawia.  Trudność sprawia dziecku zrozumienie funkcji komunikacji, czyli po co się ma komunikować. Niewerbalne sygnały, takie jak wyraz twarzy czy gesty nie są dla dziecka źródłem informacji o stanach umysłowych innych osób. Dziecko stara się komunikować potrzeby na swój własny sposób, nie dostrzegając błędów swojego przekazu – najczęściej traktując drugą osobę w sposób przedmiotowy. Często pojawia się echolalia, czyli odtwarzanie zasłyszanych słów, czy całych wypowiedzi.

W zachowaniu dziecka z autyzmem widoczne jest przywiązanie do schematów, rytuałów, które dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Złamanie ich skutkuje silnym wybuchem złości.

Zaobserwować można również manieryzmy ruchowe – najczęściej machanie rączkami, kręcenie się w kółko i kręcenie dłońmi w nadgarstkach. 

Powyższe cechy sprawiają, że dziecko ma dużą trudność z nabywaniem podstawowych umiejętności, które dzieci prawidłowo rozwijające się nabywają naturalnie.

W związku z tym, dziecku z autyzmem potrzebna jest kompleksowa pomoc w celu umożliwienia dziecku nadrobienia opóźnień rozwojowych i na tyle, na ile to możliwe – uczestniczenia w życiu społecznym.

Naszym celem jest sprawienie, aby dziecko czuło się akceptowane i wyjątkowe, co w połączeniu z intensywną terapią da mu szansę na harmonijny rozwój.

 

„ My, dzieci autystyczne, chciałybyśmy, żebyście nas pilnowali. To znaczy: Proszę, nigdy z nas nie rezygnujcie (…) Kiedy widzimy, że machnęliście na nas ręką, czujemy się okropnie. Więc proszę, nie przestawajcie nam pomagać aż do końca”. 

Naoki Higashida - „Dlaczego podskakuję”, wyd. W.A.B., Warszawa 2015

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli zachowanie dziecka budzi niepokój, należy udać się do specjalisty.

Często rodzice zauważają pewne nieprawidłowości w rozwoju swojego dziecka, ale nie są pewni z czym je powiązać, co może być tego podłożem. Pomocy należy szukać jak najszybciej. Jeśli zachowanie dziecka budzi niepokój, należy udać się do specjalisty. Tym bardziej, jeśli dodatkowo występują obciążenia okołoporodowe, czy też inne czynniki ryzyka opóźnionego rozwoju.

Pomocy można szukać u pediatry, lekarza pierwszego kontaktu bądź w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub neurologicznej.

Jakie objawy w zachowaniu dziecka powinny zaniepokoić rodzica?:

  • utrudniony kontakt wzrokowy, skupienie na przedmiocie, nie na osobie
  • brak odwzajemniania uśmiechu
  • brak naśladowania
  • brak gestów typu „papa”, kiwania głową na „tak” oraz „nie”
  • brak podążania wzrokiem  za palcem osoby dorosłej wskazującej nowe, ciekawe obiekty i zdarzenia
  • brak wskazywania paluszkiem, przynoszenia przedmiotów, dopytywania
  • brak lub wybiórcza reakcja na imię
  • brak zabaw z udawaniem
  • zabawa według tego samego schematu
  • opóźniony rozwój mowy
  • trudność z wykonywaniem poleceń
  • skupianie się na niefunkcjonalnych cechach przedmiotu, jak np. zapach, dźwięk, wibracja, ruch

Jeżeli rodzic zaobserwuje wyżej wymienione objawy, powinien udać się na wizytę w specjalistycznym ośrodku. Wczesna diagnostyka i podjęcie terapii ma bardzo duże znaczenie w przypadku całościowych zaburzeń rozwoju.

Na diagnozę mogą zgłosić się rodzice dziecka lub opiekunowie prawni, czyli osoby które najlepiej znają dziecko i będą potrafiły odpowiedzieć na szereg pytań związanych z jego rozwojem, upodobaniami, codziennym funkcjonowaniem.

Diagnoza autyzmu jest wielospecjalistyczna – biorą w niej udział m.in. psychiatrzy, psycholodzy, pedagogdzy specjalni, logopedzi. Podczas diagnozy od rodziców/opiekunów zbierany jest wywiad, mający na celu wieloaspektowe prześledzenie rozwoju i funkcjonowania dziecka od okresu ciąży do chwili obecnej. Ważne są również wyniki badań medycznych – dobrze jest przed podjęciem procesu diagnozy wykonać m.in. badanie słuchu, badanie EEG, badanie neurologiczne, badania genetyczne i metaboliczne.

Następnie, wywiad uzupełniany jest obserwacją dziecka, podczas której specjaliści przyglądają się zachowaniu dziecka, sprawdzają reakcje na bodźce oraz umiejętności. Ważne jest również dostarczenie nagrań filmowych z udziałem dziecka, gdzie będzie ono przedstawione w środowisku domowym oraz rówieśniczym. Jest to dodatkowe źródło informacji dla diagnostów. Jeżeli diagnozie poddawane jest dziecko w wieku przedszkolnym lub szkolnym – warto uzupełnić dokumentację o opinię wychowawcy lub nauczyciela.

Podczas diagnozy, stosowane są również kwestionariusze oceny zachowań dziecka, które są dodatkowym źródłem informacji dla specjalistów.

Wczesna diagnoza autyzmu i wczesna interwencja może spowodować zmniejszenie nasilenia objawów, a co za tym idzie – poprawę funkcjonowania dziecka. Oprócz ośrodków zajmujących się diagnozą i terapią, istnieje szereg organizacji oraz fundacji, zajmujących się autyzmem.

Metod pracy z dziećmi z autyzmem jest wiele. Podstawą jednak jest intensywna i systematyczna praca z psychologiem, pedagogiem specjalnym, logopedą, terapeutą zaburzeń integracji sensorycznej, psychiatrą. Pomimo, że autyzm jest zaburzeniem trwającym całe życie, odpowiednie działania dają dziecku szansę na poprawę funkcjonowania i lepszy rozwój. 

„Czasem, gdy czuję się sfrustrowany, nieszczęśliwy i bezradny, wyobrażam sobie, jak by to było, gdyby wszyscy byli autystyczni. Gdyby autyzm uważano po prostu za typ osobowości, nasze życie byłoby dużo łatwiejsze i szczęśliwsze, niż teraz. Oczywiście, zdarzają się złe chwile, kiedy sprawiamy innym ludziom mnóstwo kłopotów, ale coś, czego naprawdę pragniemy, to nadzieja na lepszą przyszłość.” 

Naoki Higashida - „Dlaczego podskakuję”, wyd. W.A.B., Warszawa 2015

Jakie dokumenty można uzyskać, w celu wspomagania nauki i rozwoju mojego dziecka?

  1. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (PKS)
  2. Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWRD)
  3. Orzeczenie o niepełnosprawności

1. Jak uzyskać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (PKS) jest podstawowym dokumentem w edukacji dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością, w  tym z całościowymi zaburzeniami rozwoju, wymagających specjalnej organizacji nauki oraz metod i form pracy. Dokument wydawany jest na okres roku szkolnego, etapu edukacyjnego lub okresu kształcenia w danej szkole.

Wydanie orzeczenia dla dziecka autystycznego odbywa się na wniosek rodzica lub prawnego opiekuna dziecka, który składany jest w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, właściwej ze względu na miejsce zamieszkania dziecka i wskazanej przez Kuratorium Oświaty. 

Do wniosku o wydanie orzeczenia należy dołączyć:

  • zaświadczenie lekarskie, zawierające diagnozę autyzmu (lub innych całościowych zaburzeń rozwoju) – ważne 30 dni od daty wystawienia
  • posiadane wyniki obserwacji i badań psychologicznych, pedagogicznych
  • posiadane wyniki badań dodatkowych – np. logopedycznych, zaburzeń integracji sensorycznej
  • opinie nauczycieli/wychowawców/terapeutów, zawierające informacje dotyczące ewentualnych problemów dydaktycznych i wychowawczych (jeżeli dziecko posiada)

Jeżeli dziecko nie posiada opinii, wyników obserwacji, badań psychologicznych, pedagogicznych itp., to badania przeprowadzają specjaliści zatrudnieni w poradni, wskazani przez przewodniczącego Zespołu Orzekającego.

Orzeczenie jest wydawane przez Zespół Orzekający, powołany przez dyrektora poradni. Po złożeniu wniosku, poradnia informuje rodzica w formie pisemnej,  o terminie posiedzenia Zespołu Orzekającego, w którym rodzic ma prawo uczestniczyć. W skład Zespołu Orzekającego wchodzi:

  • dyrektor lub upoważniona przez niego osoba – jako przewodniczący Zespołu
  • lekarz
  • psycholog
  • pedagog
  • logopeda
  • inni specjaliści, jeżeli ich udział w pracy Zespołu jest niezbędny

Następnie, w ciągu dwóch tygodni po posiedzeniu Zespołu Orzekającego, rodzic może odebrać orzeczenie osobiście w poradni. Jeżeli orzeczenie nie zostanie odebrane – wysyłane jest pocztą na adres rodzica.

Jeśli rodzic nie zgadza się z postanowieniami orzeczenia, może się od niego odwołać do Kuratorium Oświaty, za pośrednictwem tej samej poradni, w terminie 14 dni od wystawienia.

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zawiera:

  • nazwę oraz adres poradni
  • numer dokumentu
  • nazwiska wnioskodawców – rodziców lub opiekunów prawnych dziecka
  • nazwiska członków Zespołu Orzekającego
  • dane dziecka
  • adres przedszkola/placówki do której uczęszcza dziecko
  • okres, na jaki wydawane jest orzeczenie
  • przyczynę wydania orzeczenia
  • diagnozę wraz z opisem stopnia funkcjonowania oraz możliwości rozwojowych i potencjału dziecka
  • zalecenia dotyczące formy kształcenia
  • zalecenia dotyczące form stymulacji, rewalidacji, terapii, usprawniania, rozwijania potencjalnych możliwości dziecka oraz zalecenia dotyczące innych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej
  • zalecenia w zakresie warunków realizacji potrzeb edukacyjnych
  • uzasadnienie

 

Najważniejszą częścią są zalecenia, ponieważ przedszkole ma obowiązek ich realizacji. Dotyczą one m.in.:

  • formy kształcenia, czyli typu placówki w której powinno się uczyć dziecko, np. przedszkole specjalne
  • form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, czyli wskazanie konkretnych zajęć, w jakich powinno uczestniczyć dziecko, np. terapia psychologiczna, terapia pedagogiczna, terapia logopedyczna, zajęcia socjoterapeutyczne, fizjoterapia itp.
  • warunków realizacji potrzeb edukacyjnych, czyli określenie metod i form pracy z dzieckiem.

Orzeczenie jest decyzją administracyjną, regulowaną przez przepisy oświatowe oraz przepisy kodeksu postępowania administracyjnego:

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 173 poz. 1072)
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 414)

2. Jak uzyskać opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju?

Wczesne wspomaganie rozwoju (WWRD) jest bezpłatną i kompleksową formą pomocy dziecku niepełnosprawnemu lub zagrożonemu niepełnosprawnością, od momentu urodzenia lub wykrycia niepełnosprawności do momentu podjęcia przez dziecko obowiązku szkolnego.

Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju jest dokumentem, który najlepiej uzyskać jednocześnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. W takim wypadku, oba wnioski są rozpatrywane podczas jednego posiedzenia Zespołu Orzekającego, a dokumentacja potrzebna do orzeczenia PKS jest wystarczająca również do uzyskania opinii WWRD.

Procedury wyglądają analogicznie, jak przypadku orzeczenia PKS.

Celem zajęć prowadzonych w ramach WWRD jest nauczanie oraz stymulacja psychologicznego i społecznego rozwoju dziecka. Wczesne wspomaganie rozwoju obejmuje m.in.: zajęcia logopedyczne, psychologiczne, pedagogiczne, terapię zaburzeń integracji sensorycznej, rehabilitację. Oprócz prowadzenia zajęć z dzieckiem, specjaliści uczą również rodziców samodzielnej pracy z dzieckiem w domu. Liczba godzin zajęć dla jednego dziecka określona jest przepisami i wynosi od 4 do 8 godzin w miesiącu.

Terapia w ramach WWRD odbywa się w przygotowanych do tego placówkach, do których należą:

  • przedszkola
  • poradnie psychologiczno-pedagogiczne
  • ośrodki wczesnej interwencji terapeutycznej
  • specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze
  • ośrodki rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawcze

W szczególnych przypadkach, zajęcia mogą się odbywać również w domu rodzinnym.

Formy i sposoby pomocy w ramach WWRD reguluje:

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 lutego 2009 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci.

3. Jak uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności?

Orzeczenie o niepełnosprawności jest kolejnym dokumentem, o który może się ubiegać rodzic dziecka z całościowymi zaburzeniami rozwoju.

Uprawnienia, jakie daje posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, przewidziane dla dzieci oraz dla ich opiekunów:

  • rehabilitacja społeczna – m.in. dofinansowanie do turnusu rehabilitacyjnego, dofinansowanie do sprzętu rehabilitacyjnego, dofinansowanie do likwidacji barier w komunikowaniu się i barier technicznych
  • świadczenia pieniężne -m.in. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek rodzinny, świadczenia pielęgnacyjne
  • uprawnienia do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską

Aby uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności, należy złożyć wniosek w Miejskim lub Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

Do wniosku o ustalenie niepełnosprawności dla dziecka do 16 roku życia należy dołączyć:

  • zaświadczenie lekarskie (ważne 30 dni od daty wystawienia)
  • posiadane wyniki badań i obserwacji psychologicznych

Po złożeniu wniosku następuje posiedzenie Zespołu Orzekającego, w którego skład wchodzą: lekarz specjalista oraz pedagog, psycholog lub pracownik socjalny.

Jeżeli rodzic nie zgadza się z decyzją Zespołu, może się od niej odwołać do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

Podstawa prawna:

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia.

Autyzm a Integracja Sensoryczna 

Człowiek wyposażony jest w kilka pierwotnych systemów zmysłowych: przedsionkowy, dotykowy, proprioceptywny oraz limbiczny. Nasz mózg tak organizuje odbierane wiadomości, aby przełożyć je m.in. na prawidłowe funkcjonowanie percepcji, planowania ruchu, napięcia mięśniowego, postawy, emocji i uczenia się.

Układ
przedsionkowy

Odpowiada za wrażenia związane z ruchem i siłą grawitacji. Dzięki niemu potrafimy utrzymywać równowagę, koordynację ciała i płynność ruchu oraz regulować poziom pobudzenia systemu nerwowego.

Układ 
dotykowy

Odpowiada za wyodrębnianie tego co dotykamy i gdzie jesteśmy dotykani, jak również odpowiada za ostrzeganie przed niebezpiecznymi lub nagłymi bodźcami dotykowymi. Wpływa na nasze poczucie bezpieczeństwa, pobudzenie emocjonalne, koncentrację i funkcje ruchowe.

Układ
proprioceptywny

To system czucia głębokiego, czyli pobierania informacji z mięśni, ścięgien i stawów. Jego działanie wpływa na sprawne poruszanie się, koordynację ruchową i wykonywanie ruchów bez kontroli wzroku. 

Układ
limbiczny

Jest naszym mózgiem emocjonalnym, odpowiadającym za węch i smak. Wpływa na nasze uczucia i zachowanie.

Integracja sensoryczna jest procesem celowej organizacji zmysłów, czyli procesem w którym układ nerwowy rejestruje i organizuje informacje ze wszystkich zmysłów w ten sposób, aby wykorzystywać je w celowym i efektywnym działaniu.

Twórcą tej teorii jest A. Jean Ayres.

Według niej dzieci z autyzmem, posiadające zaburzenia integracji sensorycznej, mają problemy z lokalizacją bodźca czuciowego, planowaniem ruchu i jego naśladowaniem, a co za tym idzie – trudniej im jest uczyć się pewnych rzeczy, jak np. schemat ciała. Mechanizmy motywacyjne dzieci z autyzmem są osłabione, co rzutuje na utrudnione rozwijanie prostych aktywności w bardziej złożone formy – dziecko woli skupić się na powtarzających się czynnościach, ponieważ są one łatwiejsze do kontrolowania, przewidywalne, znane.

U dzieci z autyzmem bardzo często obecne są nieprawidłowości w rejestracji i organizacji odbieranych bodźców. Terapia zaburzeń integracji sensorycznej ma na celu naukę na nowo prawidłowej integracji wrażeń zmysłowych. 

Diagnoza zaburzeń SI wymaga bardzo dokładnej obserwacji dziecka i jego aktywności oraz reagowania na polecenia. Terapeuta musi obserwować, jak dziecko reaguje na prezentowane mu bodźce, jakich wrażeń poszukuje. Dzieci te często bardzo szybko osiągają poziom przeładowania informacjami z zewnątrz, jak również bodźcami z ich własnego ciała – ich układ nerwowy nie może bez zakłóceń odbierać i integrować wrażeń zmysłowych.

Istnieją trzy grupy nieprawidłowości w odbiore wrażeń zmysłowych:

  • nadwrażliwość – czyli niski próg czuciowy, przez który do mózgu trafia zbyt duża ilość bodźców
  • niedowrazliwość (podwrażliwość) – czyli wysoki próg czuciowy, przez który do mózgu trafia zbyt mała ilość bodźców
  • biały szum – czyli wadliwe funkcjonowanie części mózgu odpowiedzialnych za odbiór i integrację zmysłów, które powoduje powstanie samoistnych zakłóceń lub szumu w systemie

Najczęstsze objawy zaburzeń SI

Zmysł Nadwrażliwość

Niedowrazliwość

Biały szum
Dotyk
  • unikanie fizycznego kontaktu
  • unikanie niektórych materiałów ubrań, zwracanie uwagi na metki
  • niechęć do kąpieli, mycia i czesania włosów, obcinania włosów/paznokci
  • w obrębie jamy ustnej: niechęć do mycia zębów, problemy z wybiórczością jedzenia, nasilony odruch wymiotny
  • poszukiwanie silnego dotyku, uścisku, szczypanie
  • sprawdzanie dłońmi struktury powierzchni, faktur
  • uderzanie o twarde powierzchnie
  • brak reakcji na delikatny dotyk
  • zachowania autoagresywne – uderzanie, gryzienie, drapanie
  • trudności z odróżnieniem źródła bodźca – czy jest z zewnątrz, czy z własnego ciała
  • trudność z różnicowaniem bodźców dotykowych i proprioceptywnych
Słuch
  • zatykanie uszu
  • lęk w momentach nagłego pojawienia się hałasu
  • strach przed burzą
  • niechęć do dotykania w obrębie uszu
  • trudność z „wyciszeniem” dźwięków wokół, z uspokajaniem się
  • częste wydawanie dźwięków przez siebie
  • wytwarzanie hałasów, dźwięków, krzyki
  • opukiwanie zabawek
  • wsłuchiwanie się w wibrujące przedmioty
  • wsłuchiwanie się w dźwięk odkurzacza, suszarki itp.
  • uderzanie rękami o głowę
  • kołysanie głową
  • odwracanie się głową w dół
  • wsłuchiwanie się w dźwięki z wnętrza swojego ciała
Wzrok
  • unikanie źródeł światła
  • mrużenie, zakrywanie, tarcie oczu
  • niepokój przy nagłej zmianie światła
  • pobudzenie w momencie kontaktu z silnym bodźcem wzrokowym
  • niechęć do luster
  • obniżony czas koncentracji wzroku na przedmiocie
  • duże zainteresowanie źródłami światła
  • fiksacja na świecących, błyszczących przedmiotach
  • patrzenie peryferyczne (tak jakby kątem oka)
  • wpatrywanie się w przedmioty pod pewnym kątem
  • oglądanie drobnych elementów, jak kurz, okruszki
  • nienaturalnie rozszerzone źrenice
  • kołysanie się, szybkie poruszanie głową
  • machanie dłońmi przed oczami
  • dotykanie, tarcie, ciągnięcie za powieki
  • poruszanie przedmiotami przed oczami, dodatkowo kołysanie się przy tym
Węch
  • odczuwanie zapachów z odległości
  • reagowanie mdłościami lub odruchem wymiotnym na zapachy
  • wybiórczość jedzeniowa wobec pokarmów o intensywnym zapachu
  • niechęć do ubrań pranych w pewnych detergentach
  • niechęć do kosmetyków z powodu ich zapachu
  • obwąchiwanie przedmiotów i ludzi
  • jedzenie rzeczy niejadalnych
  • ślinienie rąk
  • smarowanie się własnymi wydzielinami
 
Smak
  • wybiórczość jedzeniowa
  • reagowanie nudnościami na wyraziste smaki
  • nadwrażliwość w obrębie jamy ustnej
  • wkładanie do ust, wąchanie, lizanie, gryzienie, jedzenie rzeczy niejadalnych
  • trudności z różnicowaniem smaku i temperatury jedzenia
  • ssanie własnych warg i policzków
 

Metoda terapii zaburzeń integracji sensorycznej jest jednym z wielu oddziaływań kierowanych na dziecko z autyzmem, a na jej efektywność wpływa wiele czynników, m.in. stopień nasilenia zaburzeń, motywacja dziecka do pracy i zaangażowanie rodziców. 

AAC

AAC (Augmentative and Alternative Communication) – czyli wspomagające i alternatywne metody komunikacji, to systemy komunikacyjne mające na celu albo danie narzędzia do porozumiewania się albo mające na celu pomoc w komunikacji.

Komunikacja
wspomagająca

Wzmacnia i uzupełnia mowę alternatywnymi sposobami komunikacji.

Komunikacja
alternatywna

Podstawowy sposób porozumiewania się dla osób pozbawionych umiejętności mówienia.

Systemy komunikacyjne:

  • znaki manualne (gesty naturalne, gesty Makaton, język Coghamo, alfabet palcowy, język migowy)
  • znaki przestrzenno-dotykowe (system symboli jednoznacznych, miniatury, alfabet punktowy dłoni, klocki Premacka)
  • znaki graficzne (zdjęcia, obrazki, PIC, PCS, Widgit, symbole Blissa, znaki graficzne Makaton, pismo)

Dobór systemu komunikacyjnego do danego dziecka zależy od:

  • umiejętności ruchowych
  • umiejętności percepcyjnych
  • umiejętności umysłowych dziecka

W pracy z dzieckiem z autyzmem staramy się skupiać na komunikacji werbalnej, natomiast nie każde dziecko jest w stanie się jej nauczyć – część dzieci rozwinie mowę werbalną, cześć dzieci będzie mówiła niewiele, a inne nie posiądą umiejętności werbalnej komunikacji. Naszym zadaniem jest wprowadzić AAC na jak wcześniejszym etapie terapii, tak aby dać dziecku szansę na rozwój mowy lub funkcjonalnej komunikacji alternatywnej.

Wprowadzenie komunikacji alternatywnej nie hamuje rozwoju mowy, wręcz przeciwnie pozwala dziecku zrozumieć istotę komunikacji – że jest to droga do zaspokojenia potrzeb, osiągnięcia celów, wyrażenia siebie. Automatycznie wyzwala w dziecku chęć komunikowania się i może spowodować pojawienie się mowy werbalnej.

W jaki sposób wprowadzamy AAC u dziecka?

Organizowanie sytuacje wychowawcze, wymagające wyboru przez dziecko, wzbudzając przy tym jego motywację do komunikacji. Szanujemy decyzje dziecka.
Wspólne szukanie systemu komunikacji, odpowiedniego dla danego dziecka w taki sposób, aby dziecko mogło uchwycić związek między potrzebą a symbolem. Wdrażanie systemu.
Wprowadzenie indywidualnego słownika dziecka, zawierającego potrzebne symbole, czyli np. w przypadku obrazków - stworzenie książki do komunikacji. Poszerzanie słownika o nowe pojęcia, rozbudowywanie komunikacji.

W trakcie pracy z dzieckiem, powinniśmy używać prostego języka, konkretnych nazw, poleceń, czynności, emocji, komentować wszystko co robimy z dzieckiem. Dziecko musi mieć szansę na wzbogacanie swojego słownika, nie tylko mowy czynnej, ale i biernej. Ważne jest jednak, żeby nie „zalewać” dziecka ciągłym słowotokiem, tylko posługiwać się jasnymi i zrozumiałymi komunikatami. Musimy stwarzać dziecku sytuacje wyboru, możliwość wyrażenia siebie w różnych sytuacjach, aby mogło ono zdobywać nowe umiejętności i zwiększać swoją motywację do porozumiewania się.

Dieta w autyzmie

Coraz częściej terapia dziecka z autyzmem wspierana jest odpowiednim żywieniem, dobranym przez dietetyka. Rodzice udają się na wizytę głównie dlatego, że podejrzewają u swoich pociech alergie na pewne pokarmy. Jednak oprócz alergii, dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwoju często zmagają się także z zaburzeniami metabolicznymi, problemami z trawieniem, zaburzeniami motorycznymi przewodu pokarmowego, nietolerancjami pokarmowymi, nadwrażliwościami pokarmowymi, jak również ich układ immunologiczny może być osłabiony. Wszystkie powyższe trudności układu pokarmowego mają wpływ na funkcjonowanie dziecka, które może być przez to rozdrażnione, zdekoncentrowane, nadmiernie ruchliwe, nadpobudliwe lub mogą się pojawiać u niego problemy ze snem.

Co oznaczają poszczególne terminy?

  • alergia pokarmowa – nieadekwatna odpowiedź układu immunologicznego na alergen zawarty w pożywieniu
  • nadwrażliwość pokarmowa – nieprawidłowa i nadmiernie nasilona reakcja układu immunologicznego na nieszkodliwe same w sobie składniki pokarmowe
  • nietolerancja pokarmowa - brak lub niedobór enzymu trawiennego układu pokarmowego
  • zaburzenia metaboliczne – grupa chorób, których przyczyną są zaburzenia przemian jednych substancji w inne
  • zaburzenia motoryczne układu pokarmowego – np. choroba refluksowa przełyku, zaparcia, biegunki

Rola dietetyka, to nie tylko dobór diety, ale także skomponowanie odpowiedniej suplementacji, aby zapobiec wyniszczeniu organizmu. Przede wszystkim, przygodę z dietetykiem zaczynamy od badań – podstawowych (np. badania krwi, moczu, kału) lub pogłębionych (np. badania mikrobiologiczne, testy na alergie, biopsja śluzówki jelita). Podczas komponowania jadłospisu, dietetyk również bierze pod uwagę stan odżywienia dziecka, wiek oraz upodobania żywieniowe. Nie istnieje jedna zasada dotycząca żywienia dzieci z autyzmem, ponieważ każde dziecko jest inne i może zmagać się z innymi problemami. 

Dzieci z autyzmem często mają okrojony jadłospis, co automatycznie rzutuje na ilość składników odżywczych w organizmie i powoduje trudności w prawidłowej pracy organizmu. Dlatego nie należy decydować się na samodzielne wprowadzanie diety, ograniczając różne grupy produktów, jak gluten, mleko czy cukier – należy udać się do doświadczonego dietetyka, który przebada dziecko, wprowadzi ewentualne zmiany czy ograniczenia, pamiętając o niezbędnej suplementacji. A rola rodzica będzie polegała na konsekwentnym przestrzeganiu zaleceń, co spowoduje widoczne zmiany w funkcjonowaniu dziecka.

Kontakt

Dane kontaktowe

ul.Odkryta 76
Warszawa - Białołęka

Godziny otwarcia placówki: 7:30 - 18:00

Telefon kontaktowy: 887 025 777

E-mail: info[at]autismus[dot]pl

Formularz kontaktowy